تاریخچه همه ضریح های حرم امام رضا علیه السلام 5

چون با گذشت حدود چهار دهه از زمان نصب ضریح چهارم، به مرور زمان ارکان ضریح شیر و شکر پوسیده و روکش های نقره ای و طلایی آن ساییده و به رغم تعمیرات مکرر به دلیل کمی ضخامت و فرورفتگی، از استحکام لازم برخوردار نبود، لذا ساخت ضریح پنجم مورد توجه قرار گرفت و پس از حدود پنج سال بررسی و نظرخواهی از صاحبنظران، براساس طرح ابتکاری و برگزیده استاد فرشچیان هنرمند برجسته معاصر، توسط هیأت اجرایی مرکب از کارشناسان و هنرمندان برجسته و بر مبنای طرح ها و معیارهای مصوب و تحت نظر سازمان عمران و توسعه حریم حرم، کار ساخت ضریح جدید موسوم به ضریح سیمین و زرین از سال 1372 ش آغاز شد و پس از آماده سازی، عملیات اجرایی نصب پس از انجام آخرین مراسم غبارروبی ضریح قبلی، از شامگاه روز شنبه 21/10/1379 آغاز گردید و پس از اتمام کار در روز سه شنبه 16/12/79 مقارن با عید سعید قربان، طی مراسمی با حضور مقام معظم رهبری- حضرت آیت الله خامنه ای- و تولیت عظمای آستان قدس رضوی- آیت الله واعظ طبسی- بازگشایی روضه رضوی با ضریح جدید صورت گرفت.

ضریح جدید که پنجمین ضریح نصب شده بر روی مرقد مطهر امام رضا (ع) می باشد حدود 12 تن وزن دارد و از جمله ویژگی های آن، ضخامت پوشش نقره ای و طلایی آن و نیز اتصال روکش ها بدون پیچ می باشد. طول ضریح 78/4 متر و عرض آن 73/3 متر و ارتفاع آن با محاسبه سنگ و پایه 96/3 متر می باشد و جمعاً دارای چهارده دهانه در اطراف است. دو سوره مبارکه هل اتی و یس به صورت کتیبه در دور تا درو ضریح نوشته شده که طول کتیبه سوره هل اتی 76/16 و عرض آن 14 سانت و کتیبه سوره یس دارای 66/17 متر طول و 18 سانتیمتر عرض است.

هر دو کتیبه و دیگر خطوط ضریح مطهر مشتمل بر آیات الهی و اسماء حُسنی است که در کمال قوت و استحکام و زیبایی با خط خوشنویس نامی آقای موجد نوشته شده است.

از جمله امتیازات ضریح پنجم یکپارچه بودن آن است و ضمن آن که از صلابت و استحکام قابل قبولی برخوردار می باشد. در تمامی گلبرگ ها و نقوش به کار رفته مفاهیم فرهنگ متعالی اسلام متجلی است و تأکید بر اسلامی و ایرانی بودن تمامی عناصر و اجزاء متشکله، یکی دیگر از ویژگی های ضریح سیمین و زرین می باشد. استفاده از اعداد 5 و 8 و 14 در ساختار ضریح به طور مشخص نشان دهنده خمسه شجره طیبه و رتبه شامخ صاحب ضریح به عنوان هشتمین اختر ولایت و امامت است و نیز وجود 14 محراب در چهار ضلع ضریح که رأس محراب ها به کلمه الله ختم می شود و وجود گل های آفتابگردان در گوش های لچکی که شمس الشموس را تداعی می کند و نحوه به کارگیری خطوط و نقوش اسلیمی ها در بدنه ضریح که چشم ها را به یک نقطه و هدف معینی یعنی کلمه الله منتهی می سازد، سبکی ایرانی و اسلامی و نوین است که با الهام از اعتقادات اسلامی روح و هویت هنر نقاشی، نگارگری، خطاطی و طراحی، آمیزه ای از هنر و اعتقاد را در گلزاری از زر و سیم به نمایش گذاشته است.

ضریح موجود در مجموع در طول 31 سانتی متر و در عرض 42 سانتی متر و در ارتفاع 6 سانتی متر نسبت به ضریح قبلی (شیر و شکر) وسیعتر و بزرگتر است و در سقف و بخش داخلی بدنه ضریح به جای استفاده از چوب ساده و رنگ و روغن، از هنر خاتم کاری بهره گیری شده است.

منابع:

1- بزرگ عالم زاده. حرم رضوی به روایت تاریخ، مشهد: به نشر: 1390.

2- قصابیان، محمدرضا. تاریخچه ضریح مطهر امام رضا (ع)، نشریه مشکوه، 1379.

3- قصابیان، محمدرضا. ضریح مطهر امام رضا (ع) و پیشینه آن، نشریه مشکوه، 1380.

4- تاریخچه ضریح منور امام رضا (ع). نشریه فرهنگ و هنر؛ هنر دینی. 1379.