تاریخچه همه ضریح های حرم امام رضا علیه السلام 2

ضریح اول

اولین ضریح، ضریحی چوبی و تسمه های فلزی، با پوشش طلا و نقره بوده است که در اواسط قرن دهم یعنی در دوران شاه طهماسب صفوی به سال 957 ﻫ.ق ساخته و بر روی صندوقچه چوبی نصب شده است.

البته باید اشاره نمود در مورد تاریخچه ضریح اول اختلاف نظر است. برخی از نویسندگان بانی اولین ضریح را نامعلوم دانسته و نویسنده کتاب تاریخ آستان قدس احتمال داده است که اولین ضریح در عهد تیموریان و بعضی احتمال داده اند که در عهد شاه اسماعیل اول صفوی نصب شده باشد. عده ای نیز آن را منسوب به عهد شاه طهماسب اول می دانند و در برخی از منابع، ساخت این ضریح به شاه عباس اول صفوی نسبت داده شده است.

به نظر می رسد تا سال 1311 ش به دلایل مختلف از جمله عدم امکان رؤیت کتیبه ضریح قدیمی، تاریخ نصب و نام بانی آن مورد اختلاف بوده است، اما بیشتر مورخان قبل از این گزارش، بانی آن را شاه طهماسب صفوی دانسته اند و حتی اعتمادالسلطنه که نام بانی و تاریخ نصب ضریح را نامعلوم می داند و آن را فاقد کتیبه معرفی می کند، در جای دیگری از کتابش به نقل از مسیو فریزر می نویسد:

«… وقتی که شاه طهماسب شهر را بنا کرد یا به توسیع آن پرداخت، گنبد مطهر را با آجرهای مطلّا تذهیب نمود، یک مناره قشنگی ساخت و آن را مذهّب داشت و دور مرقد ضریح طلایی نصب کرد.»

وجود ضریح به استناد اخبار موجود در منابع تاریخی در عهد شاه طهماسب اول صفوی قطعی است، چون واژه ضریح چندین بار در رویدادهای مربوط به تاریخ مشهد در منابع این دوران نقل شده، چنان که در خبر مؤلف عالم آرا از عهد شاه طهماسب آمده است که در سال 985 ق جسد شاه طهماسب در جوار ضریح مبارک مدفون گردیده، و یا در خبر تهاجم سپاه عبدالمؤمن خان ازبک به مشهد در سال 997 ق ذکر شده است:

«… ازبکیه خونخوار عده زیادی از مردم بیچاره را در اطراف مقبره کشتند؛ چنان که اطراف ضریح یک ذراع خون ایستاد.»

درباره مشخصات این ضریح نیز اخبار متفاوتی وجود دارد. بیشتر نویسندگان جنس آن را از چوب دانسته و بعضی نوع چوب اولین ضریح را از شمشاد و برخی از صندل و بعضی دیگر از جنس نقره و عده ای دیگر همچون اعتمادالسلطنه و مؤلف منتخب التواریخ جنس ضریح را از فولاد می دانند.